Tip 1 mi, Tip 2 mi? LADA, MODY ve C-Peptid Testi

Diyabet tanısı alan kişilerin çoğunda tablonun tip 1 mi yoksa tip 2 mi olduğu kısa sürede netleşir. Ancak bazı kişilerde diyabet bu iki kalıba tam olarak uymaz. Kırklı yaşlarında tip 2 diyabet tanısı alan, ilaçlara rağmen kan şekeri hızla bozulan zayıf bir yetişkin ya da annesi, dedesi ve kendisi genç yaşta diyabet tanısı almış bir genç bunun tipik örnekleridir. Bu yazıda doğru sınıflamanın neden önemli olduğunu, LADA ve MODY'nin ne anlama geldiğini ve C-peptid testinin bu ayrımdaki yerini ele alıyoruz.

Diyabetin Tipi Neden Önemli?

Diyabetin tipi; hangi tedavinin uygun olduğunu, insülin ihtiyacının ne zaman ortaya çıkabileceğini ve aile bireylerinin taranıp taranmayacağını belirler. Yanlış sınıflanan bir diyabette kişi gereksiz yere insülin kullanabilir ya da tersine, ihtiyaç duyduğu insülin tedavisi gecikebilir. Tip 1 ve tip 2 diyabetin temel farklarını tip 1 ve tip 2 diyabet farkı yazımızda anlattık.

LADA: Erişkinde Yavaş Gelişen Otoimmün Diyabet

LADA, bağışıklık sisteminin insülin üreten hücrelere tip 1 diyabette olduğu gibi saldırdığı, ancak bu sürecin çok daha yavaş ilerlediği bir diyabet türüdür. Genellikle 30 yaşından sonra ortaya çıkar ve başlangıçta insülin gerektirmediği için çoğu zaman tip 2 diyabet olarak değerlendirilir. Tip 2 diyabet tanısı alan erişkinlerin yaklaşık yüzde 5 ile 10'unun aslında LADA olabileceği tahmin edilmektedir. Şu ipuçları LADA'yı düşündürebilir:

• Normal kiloda olmak ya da belirgin insülin direnci bulgularının bulunmaması
• Ağızdan alınan ilaçlara rağmen kan şekerinin birkaç ay ya da birkaç yıl içinde hızla bozulması
• Kişinin kendisinde ya da ailesinde Hashimoto gibi başka bir otoimmün hastalığın bulunması
• Tanı döneminde açıklanamayan kilo kaybı

LADA'da insülin üretimi zamanla azaldığından insülin ihtiyacı tip 2 diyabete göre daha erken ortaya çıkar. İnsüline geçişin genel ilkelerini insülin tedavisine geçiş yazımızda ele aldık.

MODY: Ailede Kuşaktan Kuşağa Geçen Diyabet

MODY, tek bir gendeki değişiklikten kaynaklanan ve ailede kuşaktan kuşağa geçen bir diyabet türüdür. Tüm diyabet vakalarının küçük bir bölümünü oluşturur; ancak çoğu zaman tip 1 ya da tip 2 diyabet olarak sınıflanır. Genellikle genç erişkinlikte, çoğu zaman kilo fazlası olmadan ortaya çıkar ve ailede üst üste birkaç kuşakta (anne ya da baba, büyükanne ya da büyükbaba) genç yaşta başlayan diyabet öyküsü bulunur. MODY'nin farklı alt tipleri vardır ve tedavi alt tipe göre değişir. Bazı alt tiplerde yalnızca hafif ve yıllar içinde pek değişmeyen bir açlık şekeri yüksekliği görülür ve çoğu zaman ilaç gerekmez. Bazılarında ise belirli bir ağızdan ilaç grubuna verilen yanıt o kadar iyidir ki, hekim kontrolünde insülinden bu tedaviye geçilebilir. Tanı genetik testle konur; doğrulandığında aile bireylerine de test önerilebilir.

C-Peptid Testi Ne Anlatır?

Pankreas insülin üretirken, insülinle eşit miktarda C-peptid adı verilen bir parça da kana salınır. Dışarıdan alınan insülin C-peptid içermediği için bu test, insülin kullanan kişilerde bile vücudun kendi insülin üretimini gösterir. C-peptidin düşük olması insülin üretiminin belirgin şekilde azaldığını, yani tip 1 diyabeti ya da ilerlemiş LADA'yı düşündürür. Korunmuş bir C-peptid düzeyi ise tip 2 diyabet ya da MODY ile daha uyumludur. Sonuç, aynı anda ölçülen kan şekeriyle birlikte yorumlanır; böbrek fonksiyonları da değeri etkileyebilir. Tanıdan hemen sonra C-peptid henüz düşmemiş olabileceğinden test bazen bir süre sonra tekrarlanır.

Antikor Testleri

Otoimmün diyabette, yani tip 1 diyabet ve LADA'da, kanda insülin üreten hücrelere karşı gelişmiş antikorlar bulunur. Bunlardan en sık ölçüleni GAD antikorudur; gerektiğinde başka antikorlar da istenebilir. Antikorların pozitif çıkması otoimmün bir süreci gösterir ve insülin ihtiyacının daha erken ortaya çıkabileceğine işaret eder. MODY'de ise antikorlar genellikle negatiftir. Otoimmün diyabeti olan kişilerde tiroid hastalıkları da daha sık görüldüğü için tiroid fonksiyonlarının kontrolü değerlendirmeye eklenebilir; bu ilişkiyi Hashimoto tiroiditi yazımızda anlattık.

Bu Testler Kimlere Yapılır?

C-peptid ve antikor testleri her diyabet hastasında rutin olarak gerekmez. Diyabetin tipi konusunda şüphe olduğunda, tedaviye beklenen yanıt alınamadığında, genç yaşta ve kilo fazlası olmadan diyabet geliştiğinde ya da ailede birkaç kuşakta genç yaşta diyabet bulunduğunda değerlendirmeye eklenir. Hangi testin gerekli olduğuna, kişinin öyküsü ve muayene bulguları göz önünde bulundurularak hekim karar verir.

Diyabetin tipini doğru belirlemek, tedavinin kişiye uygun planlanmasının ilk adımıdır. Son iki-üç ayın kan şekeri ortalamasını yansıtan değeri HbA1c nedir yazımızda ele aldık. Diyabete yaklaşımımız için diyabet (şeker hastalığı) sayfamızı inceleyebilirsiniz. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tedavi kararı yalnızca hekim değerlendirmesiyle verilmelidir.

Sık Sorulan Sorular