Diyabette Hasta Günü: Ateş, İshal ya da Kusmada Ne Yapmalı?

Diyabetle yaşayan biri için sıradan bir grip, mide enfeksiyonu ya da ateşli bir hastalık, kan şekeri dengesini beklenmedik biçimde bozabilir. Yemek yenemediği için şekerin düşeceği düşünülürken yükselebilir; ya da kusma ve ishal nedeniyle hem sıvı kaybı hem de şeker düşmesi aynı anda görülebilir. Bu nedenle diyabette "hasta günü kuralları" önceden bilinmesi gereken bir konudur. Bu yazıda hastalık sırasında ölçüm, sıvı, beslenme ve ilaç kullanımına dair temel ilkeleri ele alıyoruz.

Hastalık Kan Şekerini Neden Değiştirir?

Enfeksiyon ve ateş sırasında vücut, kortizol ve adrenalin gibi stres hormonlarını daha fazla salgılar. Bu hormonlar karaciğerden şeker salınımını artırır ve insülinin etkisini azaltır. Sonuç olarak az yenildiği hâlde kan şekeri yükselebilir. Öte yandan kusma, ishal ve iştahsızlık nedeniyle hiç karbonhidrat alınamadığında, özellikle insülin ya da bazı şeker düşürücü ilaçları kullananlarda şeker düşmesi de görülebilir.

Ölçüm Sıklığını Artırın

Hasta günlerinde kan şekeri normalden daha sık ölçülmelidir. Sensör kullananlar değerleri ve eğilim oklarını daha yakından izlemelidir. Ölçüm sonuçlarını, aldığınız sıvıları, yediklerinizi ve kullandığınız ilaçları not etmek, hekiminizle görüşürken büyük kolaylık sağlar. Sensörlerin hangi durumlarda işe yaradığını sürekli glikoz ölçüm sensörü yazımızda anlattık.

Sıvı Kaybını Önleyin

Ateş, ishal ve kusma vücuttan sıvı kaybına yol açar; yüksek kan şekeri de idrarla sıvı kaybını artırır. Bu nedenle hasta günlerinde küçük yudumlarla, gün boyuna yayılmış şekilde sıvı almak önemlidir. Kan şekeri yüksekken şekersiz sıvılar, yemek yenemiyor ve şeker düşme eğilimindeyse az miktarda karbonhidrat içeren sıvılar tercih edilebilir.

Yemek Yiyemiyorsanız

Normal öğünlerinizi yiyemiyorsanız, karbonhidratı daha kolay tüketilebilir biçimlerde almayı deneyin: çorba, yoğurt, ayran, meyve suyu, peksimet ya da muz gibi. Amaç, özellikle insülin kullanan kişilerde şekerin düşmesini önlemek ve vücudun enerji ihtiyacını karşılamaktır. Şeker düşmesinin belirtileri ve yapılması gerekenler için hipoglisemi yazımıza göz atabilirsiniz.

İlaçlar: Kendi Başınıza Bırakmayın

Hastalık sırasında en sık yapılan hatalardan biri, "yemek yemiyorum" diye insülini tamamen bırakmaktır. Özellikle tip 1 diyabette bu durum tehlikeli sonuçlara yol açabilir. Öte yandan metformin ve bazı yeni nesil şeker ilaçları gibi bazı ilaçlara, kusma, ishal ya da ciddi sıvı kaybı durumunda geçici olarak ara verilmesi gerekebilir. Hangi ilacın sürdürüleceği, hangisine ara verileceği ve insülin dozunun nasıl ayarlanacağı kişiye özeldir; bu planın hasta olmadan önce hekiminizle birlikte hazırlanması gerekir. Metforminle ilgili ayrıntılar için metformin yazımıza bakabilirsiniz.

Tip 1 Diyabette Keton Takibi

Tip 1 diyabette hastalık sırasında insülin yetersiz kalırsa kanda keton birikebilir ve diyabetik ketoasidoz gelişebilir. Kan şekeri yüksek seyrederken, özellikle bulantı, kusma ya da karın ağrısı varsa keton ölçümü yapılmalıdır. Evde keton ölçümü için gerekli malzemeyi önceden bulundurmak yararlıdır. Tip 1 ve tip 2 diyabet arasındaki farkları tip 1 diyabet yazımızda ele aldık.

Ne Zaman Acil Başvurmalı?

• Kusma nedeniyle birkaç saat boyunca sıvı tutamıyorsanız
• Kan şekeriniz tekrarlayan ölçümlerde yüksek kalıyor ya da sık sık düşüyorsa
• Keton düzeyiniz yüksekse
• Nefes alışınız hızlandıysa, nefesinizde meyvemsi bir koku varsa
• Karın ağrısı, bilinç bulanıklığı ya da aşırı halsizlik gelişirse

Hasta günü planı, tıpkı seyahat hazırlığı gibi önceden yapıldığında işe yarar; bu konuda diyabette seyahat yazımız da yol gösterebilir. Diyabet yönetimine bakışımız için diyabet (şeker hastalığı) sayfamızı inceleyebilirsiniz. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve insülin ayarlamaları yalnızca hekiminizin önerisiyle yapılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular