Böbrek Üstü Bezi Yetmezliği (Addison Hastalığı): Belirtileri ve Takibi

Böbrek üstü bezleri, her iki böbreğin üzerinde yer alan küçük ama işlevi büyük bezlerdir. Vücudun strese yanıt vermesini, kan basıncının ve tuz dengesinin korunmasını sağlayan hormonları üretirler. Bu bezlerin yeterli hormon üretememesi durumuna böbrek üstü bezi yetmezliği, bezin kendisinden kaynaklanan biçimine ise Addison hastalığı denir. Belirtileri yavaş geliştiği ve günlük hayatta sık karşılaşılan yakınmalara benzediği için tanı çoğu zaman gecikebilir. Daha önce ele aldığımız kortizol fazlalığının tam tersi bir tablo söz konusudur; bu yazıda eksiklik tarafını ele alıyoruz.

Böbrek Üstü Bezi Yetmezliği Neden Gelişir?

Yetmezlik iki farklı düzeyde ortaya çıkabilir. Birincisinde sorun doğrudan böbrek üstü bezindedir; bez hasar gördüğü için hormon üretimi azalır. Bunun en sık nedeni, bağışıklık sisteminin bezin kendi dokusuna zarar vermesidir. İkincisinde ise bez sağlamdır, ancak onu uyaran hipofiz bezinden gelen sinyal yetersizdir. Hipofiz kaynaklı tablolarda başka hormonlarda da eksiklik eşlik edebilir; bu nedenle değerlendirme daha geniş tutulur.

Sık karşılaşılan bir başka durum, uzun süre kortizon türü ilaç kullanan kişilerde ilacın aniden kesilmesiyle ortaya çıkan geçici yetmezliktir. Dışarıdan alınan ilaç, vücudun kendi üretimini baskılar; ilaç birdenbire bırakıldığında vücut ihtiyacı karşılayamaz. Bu nedenle kortizon türü ilaçların dozu her zaman hekim kontrolünde ve kademeli olarak azaltılır.

Hangi Belirtiler Görülür?

Belirtiler genellikle aylar içinde sinsi biçimde yerleşir. Sık görülenler şunlardır:

• Dinlenmekle geçmeyen yorgunluk ve belirgin halsizlik
• İştahsızlık ve açıklanamayan kilo kaybı
• Ayağa kalkarken baş dönmesi, göz kararması ve tansiyon düşüklüğü
• Bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal
• Kas ve eklem ağrıları
• Ciltte, ameliyat izlerinde, avuç içi çizgilerinde ve diş etlerinde koyulaşma
• Tuzlu gıdalara karşı belirgin istek
• Halsizliğe eşlik eden isteksizlik ve dikkat dağınıklığı

Bu şikâyetlerin çoğu tek başına başka nedenlerle de görülebilir. Ancak birkaçının bir arada bulunması, özellikle de ciltte koyulaşma ve tansiyon düşüklüğü eşlik ediyorsa, değerlendirmeyi gerektirir. Yetmezlik uzun süre fark edilmediğinde, araya giren bir enfeksiyon ya da ameliyat gibi zorlayıcı bir durumda tablo hızla ağırlaşabilir; bu, acil müdahale gerektiren bir durumdur.

Tanı Nasıl Konur?

Değerlendirmede kortizol düzeyi ve bezi uyaran hormonun kandaki miktarı birlikte incelenir. Kortizol gün içinde belirgin biçimde değiştiği için ölçümün uygun saatte yapılması önemlidir; genellikle sabah erken saatlerde bakılır. Tek bir ölçüm yeterli olmadığında, bezin uyarıya verdiği yanıtı ölçen özel testler uygulanabilir. Kanda sodyum, potasyum ve şeker düzeyleri de tabloyu tamamlar.

Yetmezliğin kaynağı belirlendikten sonra nedene yönelik ek incelemeler istenebilir; bez kaynaklı tablolarda görüntüleme, hipofiz kaynaklı olduğu düşünülen durumlarda ise diğer hipofiz hormonlarının değerlendirilmesi gündeme gelir. Hangi testlerin gerektiğine hekiminiz karar verir. Böbrek üstü bezi hastalıklarının bütününe dair bilgi için böbrek üstü bezi (adrenal) hastalıkları sayfamızı, kortizol fazlalığı tablosu için ise böbrek üstü bezi ve kortizol hastalıkları yazımızı inceleyebilirsiniz.

Tedavi ve İzlem

Tedavinin temeli, eksik olan hormonun uygun dozda yerine konmasıdır. Vücudun doğal salınım düzenine yakın bir plan hedeflenir; bu nedenle ilacın günün hangi saatlerinde alınacağı doz kadar önemlidir. Bazı kişilerde tuz-su dengesini düzenleyen ikinci bir ilaç da eklenebilir. Doz kişiye özeldir ve zaman içinde şikâyetler, tansiyon ölçümleri ve kan tahlilleri değerlendirilerek gözden geçirilir.

Bu tedavi, eksik olanı tamamlamaya yönelik sürekli bir destektir. Şikâyetler düzeldi diye ilacın bırakılması ya da dozun kendi kararıyla değiştirilmesi ciddi sonuçlar doğurabilir. Düzenli kontroller, hem dozun yeterliliğini hem de fazla gelip gelmediğini izlemek açısından gereklidir.

Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Edilmeli?

Böbrek üstü bezi yetmezliği olan kişilerin bilmesi gereken en önemli konu, vücudun stres altında daha fazla kortizole ihtiyaç duyduğudur. Bu nedenle:

• Ateşli hastalık, ciddi enfeksiyon, ameliyat ya da yaralanma durumlarında doz geçici olarak artırılabilir; bu ayarlamayı hekiminizden önceden öğrenin.
• Kusma ve ishalde ilacın emilimi bozulabilir; bu durumda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun.
• Durumunuzu belirten bir kart, kolye ya da bileklik taşıyın; acil bir durumda size müdahale edecek ekip için değerlidir.
• Yakınlarınızın da durumdan haberdar olması ve ne yapılması gerektiğini bilmesi güvenliğinizi artırır.
• Seyahatlerde ilacınızı yanınızda ve yedekli bulundurun.
• Düzenli kontrollerinizi ve kan tahlillerinizi aksatmayın.

Bu önlemler alındığında, hastalıkla birlikte düzenli ve etkin bir yaşam sürdürmek mümkündür. Süreç boyunca hekiminizle açık iletişim kurmak, doz ayarlarının doğru yapılabilmesi açısından en önemli unsurdur.

Böbrek üstü bezi yetmezliği, tanınması güç ancak tanı konduğunda düzenli takiple yönetilebilen bir hastalıktır. Uzun süredir geçmeyen yorgunluk, tansiyon düşüklüğü ve ciltte koyulaşma gibi bulgularınız varsa bir hekim değerlendirmesi istemeniz yerinde olur. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararları hekim tarafından verilir.

Sık Sorulan Sorular